{"id":90764,"date":"2024-07-23T07:55:00","date_gmt":"2024-07-23T05:55:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/?p=90764"},"modified":"2024-07-03T12:44:56","modified_gmt":"2024-07-03T10:44:56","slug":"ode-aan-abe-gerlsma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/artikel\/20240723\/ode-aan-abe-gerlsma\/","title":{"rendered":"Ode aan Abe Gerlsma"},"content":{"rendered":"

Abe Gerlsma is bekend als uitvinder van de snarenbed-pootmachine en de looftrekker. Buiten de landbouw kennen ze de Fries vooral van zijn kunstwerken. De LandbouwMechanisatie Zomertour eert de man die al duurzaamheid predikte toen nog niemand daarover had gehoord. <\/p><\/div>\n\n\n

Abe Gerlsma groeide op als zoon van een slager in Franeker (Fr.). Al snel was hem duidelijk dat hij niet in de voetsporen van zijn vader zou treden. Op het moment dat het vee in het slachtlokaal het pistool tegen de kop werd gedrukt, zorgde Abe dat hij niet in de buurt was. \u201cIk kon er niet tegen\u201d, gaf hij later toe in het boek 200 jaar Friese Landbouwmechanisatie van Henk Dijkstra, voormalig directeur van het Fries landbouwmuseum. Niet omdat hij niet tegen bloed kon, maar door zijn weerzin tegen vernietiging van alles wat gemaakt en geschapen was. \u201cIk kan nog geen oude motor in elkaar slaan.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Als voorlichter bij de Rijkslandbouwvoorlich-tingsdienst in Leeuwarden hield hij boeren ook steeds voor om machines te gebruiken om alles wat leeft, groeit en bloeit in stand te houden. Of zoals een boer eens vertelde aan Abe\u2019s vriend en oud-hoofdredacteur van het Agrarisch Dagblad Hylke Speerstra: \u201cWij leerden van Gerlsma niet alleen hoe een machine werkte en hoe je haar moest benutten, maar ook hoe we er een goede rentmeester mee konden blijven over grond, vrucht en levende have.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Gehuurd busje<\/h2>\n\n\n\n

Ondanks zijn weerzin tegen vernieling, hing Abe Gerlsma niet erg aan zijn eigen spullen. Zodra hij een schilderij had afgerond, leek hij de interesse erin verloren, vertelt collectiebeheerder Wybe Postma van het Fries Landbouw-museum in Leeuwarden. Toen dat museum in 2011 een tentoonstelling aan zijn werk wijdde en Postma voorstelde om met een gehuurd busje wat etsen, schilderijen en aquarellen bij hem thuis op te halen, vond Gerlsma dat maar grote onzin. \u201cKom maar gewoon met een aanhangertje hoor, dan schuiven we de schilderijen er zo achterin.\u201d\u00a0<\/p>\n\n\n\n

<\/div>
<\/div>

<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

Om aan tewerkstelling in Duitsland te ontkomen werkte Gerlsma na de HTS werktuigbouw tot aan de bevrijding bij de firma Oostwoud in Franeker, een bedrijf dat onder meer brancards en ziekenhuismeubilair maakte. Na de oorlog trad hij in dienst bij de Rijkslandbouwvoorlich-tingsdienst, waar hij in grote vrijheid zijn gang kon gaan. Uit diezelfde tijd stammen zijn eerste kunstwerken. Het schilderen beschouwde hij als een \u2018hobby\u2019 waaraan hij tot op hoge leeftijd plezier beleefde.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>
<\/div>

<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

Het idee voor de looftrekker ontstond na een gesprek met een akkerbouwer. Gerlsma stelde hem voor om een vlastrekmachine te ontwikkelen. Maar daar had de akkerbouwer weinig belang bij. Als je wat wil ontwikkelen, maak dan maar een looftrekmachine voor aardappelen, suggereerde hij. Tot dan toe was het looftrekken een zware klus die met de hand werd uitgevoerd. In de collectie van het Fries Landbouwmuseum staat nog een eenrijige looftrekker van de Friese fabrikant Hercules: Hercules systeem Gerlsma. De looftrekker was een succes, tot de machine overbodig werd door de opkomst van loofdodingsmiddelen in de jaren zestig. Curieus is dat de looftrekker vandaag de dag kan rekenen op een hernieuwde belangstelling nu diezelfde middelen zijn verboden of zwaar onder vuur liggen.<\/p>\n\n\n\n

Spoetnik<\/h2>\n\n\n\n

Met moderne aardappelpootmachines konden de Friese pootgoedtelers maar moeilijk uit de voeten: de bekerpootmachine rausde de zorgvuldig gekweekte kiemen in een mum van tijd van de poters. Omdat het ambtelijke en theoretische \u2018Wageningen\u2019 alleen maar ge\u00efnteresseerd leek in consumptie- en zetmeelaardappelen, werd in Friesland in 1963 een werkgroep opgericht van praktisch ingestelde akkerbouwers onder leiding van Gerlsma. Deze Bildste werkgroep voor mechanisatie in de landbouw ontwikkelde onder meer de snarenbedpootmachine. Of de\u00a0 Spoetnik-machine, zoals Gerlsma haar noemde omdat zij losjes ge\u00efnspireerd was op de eerste gewichtloze ruimtereis die de Rus Joeri Gagarin destijds maakte. Vooral de ronde snaren die de knollen naar de voor leiden, bleken een vondst om de kiemen heel te houden, weet Wybe Postma van het Fries Landbouw-museum.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Lichtval in het Friese landschap speelt grote rol in zijn kunstwerken<\/span><\/section>\n\n\n\n

Gerlsma was een individualist die uitstekend functioneerde als hij in vrijheid en in nauw overleg met praktisch ingestelde boeren zijn werk kon doen. Toen de Rijkslandbouwvoor-lichtingsdienst eind jaren zeventig ambtelijker en bureaucratischer werd, bood het werk hem steeds minder bevrediging. Ontgoocheld raakte hij eind jaren zeventig zwaar overspannen. Zelfs de kunst kon hem niet meer interesseren. Terug in de landbouwvoorlichting wilde hij niet en in 1982 trad hij vervroegd uit dienst en ging hij met pensioen.<\/p>\n\n\n\n

Al voor de oorlog maakte hij zijn eerste etsen en waterverfschilderijen. Na de oorlog volgden onder meer decors voor de revue, olieverfschilderijen, aquarellen en etsen. Gedurende zijn loopbaan heeft hij meer dan 180 etsen en een onbekend aantal werken op linnen en papier gemaakt. In veel van zijn werken speelt de speciale lichtval in het Friese landschap een belangrijke rol. Friesland in tegenlicht was het belangrijkste thema van zijn schilderijen en etsen, meldt de Stichting Abe Gerlsma. Deze stichting bewaakt zijn artistieke nalatenschap.<\/p>\n\n\n\n

Bescheiden<\/h2>\n\n\n\n

Gerlsma stelde zich als autodidactisch kunstenaar zeer bescheiden op, vooral in het begin van zijn carri\u00e8re. Als hij in de jaren vijftig en zestig voor zijn werk bij een boer een ets van zichzelf aan de muur zag hangen, vertelde hij dat zijn broer het gemaakt had. De boeren verwachtten van hem immers deskundig advies over de aanschaf van een trekker of een machine, zei hij daarover in het boek 200 jaar Friese landbouwmechanisatie. In die functie kon je met goed fatsoen toch niet zeggen dat je kunstschilder was?<\/p>\n\n\n\n

<\/div>
<\/div>

<\/p><\/div><\/div><\/section>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Abe Gerlsma is bekend als uitvinder van de snarenbed-pootmachine en de looftrekker. Buiten de landbouw kennen ze de Fries vooral van zijn kunstwerken. De LandbouwMechanisatie Zomertour eert de man die al duurzaamheid predikte toen nog niemand daarover had gehoord.<\/p>\n","protected":false},"author":3241,"featured_media":90765,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"wds_primary_category":727,"wds_primary_post_tag":0,"wds_primary_dossier":0,"wds_primary_artikel_type":0,"footnotes":""},"categories":[85,727],"tags":[],"dossier":[800],"artikel_type":[27],"class_list":["post-90764","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-poten-en-zaaien","category-zomertour","dossier-zomertour-2024","artikel_type-artikelen"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/90764","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3241"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=90764"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/90764\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90771,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/90764\/revisions\/90771"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/media\/90765"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=90764"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=90764"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=90764"},{"taxonomy":"dossier","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/dossier?post=90764"},{"taxonomy":"artikel_type","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/artikel_type?post=90764"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}