{"id":93207,"date":"2025-04-15T10:39:54","date_gmt":"2025-04-15T08:39:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/?p=93207"},"modified":"2025-04-15T10:39:55","modified_gmt":"2025-04-15T08:39:55","slug":"75-jaar-zaaibedbereiding-in-nederland","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/artikel\/20250415\/75-jaar-zaaibedbereiding-in-nederland\/","title":{"rendered":"75 jaar zaaibedbereiding in Nederland"},"content":{"rendered":"

Van een paardeneg achter de trekker naar schud- en rotorkopeggen met aftakasaandrijving. Toch is er ook nog toekomst voor niet-aangedreven eggen. <\/p><\/div>\n\n\n

Elke streek heeft een eigen eg, schreef LandbouwMechanisatie in \u00e9\u00e9n van de eerste uitgaven in 1950. Een snelle zoektocht op internet levert onder meer de Groninger kweekeg op, de Drentse en Friese eg (de eerste iets lichter dan de tweede) met ijzeren tanden, de kromtandeg, de duizendpooteg en de Zeeuwse sleep. De streekeggen werden vaak door lokale smederijen van vader op zoon gemaakt, \u2018zonder dat men erbij stilstond of de eg nog aan de eisen van de tijd voldeed\u2019.<\/p>\n\n\n\n

LandbouwMechanisatie beschrijft in 1954 de tandensleep, een variant op de Zeeuwse sleep. Deze heeft vier balken dwars op de rijrichting met tanden, met daartussen houten planken. De tanden trekken de kluiten los, de planken zorgen voor de verkruimeling. \u2018Naar onze mening moeten de tanden niet langer dan 5 tot 6 cm zijn. Bij langere tanden gaat de eg op de tanden lopen en verkruimelt de grond minder goed.\u2019 De tandensleep werkt achter een paard mooier dan achter een trekker, schrijft de auteur. \u2018De knecht kan de eg een schommelende beweging geven door zijn gewicht van het ene op het andere been te verplaatsen. Zo treden minder snel verstoppingen op en komt de grond vlakker te liggen.\u2019 Maar steeds meer boeren hangen de paardeneg achter de trekker, en de grote vraag is hoe je de eg dan kunt laten schommelen zonder dat er een knecht op de eg hoeft te staan. Een idee is een extra ketting tussen de zijkant van de eg en een oog op het kooiwiel. Daardoor wordt de eg tijdens het rijden aan \u00e9\u00e9n kant sneller en dan weer langzamer vooruit getrokken. De beste oplossing komt van een D.R. Mansholt uit Slootdorp (NH.). Hij heeft een 1,30 meter hoge bok op de eg gemonteerd, waaraan hij met twee kettingen een 36 kg zwaar gewicht heeft gehangen. Door het rijden begint het gewicht te slingeren en gaat de eg schommelen.<\/p>\n\n\n\n

Aandrukken<\/h2>\n\n\n\n

Lichte gronden worden bij voorkeur in het voorjaar geploegd. Om te voorkomen dat de gewassen te diep worden gezaaid, kunnen telers achter de ploeg een werktuig hangen dat de grond meteen aandrukt. Een vorenpakker biedt volgens LandbouwMechanisatie in 1955 het meest perspectief. Cambridgerollen lopen namelijk te snel vol en crosskillrollen en ster-eggen zullen het zanderige zaaibed te veel verkruimelen. \u2018Vorenpakkers hebben grote ringen waarvan de velg een driehoekig profiel heeft. Een vorenpakker zakt mede door zijn hoge gewicht enigszins in de grond en drukt de ondergrond behoorlijk aan\u2019. Nadeel is de hoge aanschafprijs van 250 tot 300 gulden voor een vorenpakker met een werkbreedte van 70 cm, weet LandbouwMechanisatie.<\/p>\n\n\n\n

Het principe van de kopeg is in 55 jaar niet meer veranderd<\/span><\/section>\n\n\n\n

Tot halverwege de jaren zestig wordt de zwaardere grond in het voorjaar zaai- en pootklaar gelegd met niet-aangedreven eggen. Maar in het late voorjaar van 1966 blijkt de schudeg (een vondst uit 1950 van de Duitse fabrikant Klausing) op zware gronden heel goede resultaten te leveren. Tijdens een landelijke demonstratie op de Zuid-Hollandse Eilanden worden er schudeggen gedemonstreerd van Structural, Vicon, Stimegg en Howi. LandbouwMecha-nisatie voorspelt dat schudeggen op kleigronden een belangrijke plaats gaan innemen. \u2018Het werktuig, met twee tot vier wrijvende balken met tanden, kan zelfs zeer zware kleigrond in \u00e9\u00e9n werkgang klaarmaken\u2019. Twee jaar later telt het vakblad in een overzichtsartikel al zeventien schudegfabrikanten.<\/p>\n\n\n\n

Toch zal de schudeg snel plaatsmaken voor de rotorkopeg, een uitvinding van fabrikant Lely uit Maassluis (ZH.). De machine heeft twaalf tegen elkaar in draaiende rotoren met elk twee tanden. Aan dat principe is de laatste 55 jaar weinig meer veranderd. De belangrijkste aanpassing is de egalisatieplaat tussen de rotoren en de verkruimelrol. Deze zorgt ervoor dat het werktuig de grond nog vlakker weglegt. Door zijn compacte bouw \u2013 en toenemende hefvermogen van trekkers \u2013 blijkt de rotorkopeg ook goed te combineren met een zaai- of pootmachine. En nadat steeds meer trekkers worden uitgerust met een fronthef met een frontaftak-as, verschijnt de rotorkopeg ook steeds vaker voorop de trekker.<\/p>\n\n\n\n

Voor het klaarmaken van een zaaibed voor granen en groenbemester is de kopeg nog steeds onomstreden. Maar kritische aardappeltelers maken steeds vaker gebruik van een volveldshakenfrees. Bij de rondgaande beweging slaat elke haak een stukje van de onbewerkte vaste grond af en verkruimelt deze. Door deze machine in de fronthef te hangen kunnen telers land klaarmaken en poten combineren. Aanvankelijk gebruiken telers vaak dezelfde frees bij het land pootklaarmaken als bij het aanfrezen van de ruggen. Maar het ombouwen vraagt veel tijd, waardoor specialistische frontfrezen vaak de voorkeur krijgen. <\/p>\n\n\n\n

Sneleg<\/h2>\n\n\n\n

Ook bij het zaaiklaar maken van uien- en bietenland verliest de kopeg terrein op de sneleg met dikwijls een flinke werkbreedte. Dit zijn niet-aangedreven werktuigen die met een combinatie van beitels, egtanden, verkruimelrollen en egalisatieborden de grond heel ondiep kunnen klaarleggen. Wel zijn voor een goede verkruimeling van de toplaag vaak twee bewerkingen nodig. Maar zelfs dan ligt de capaciteit veel hoger dan die van een rotorkopeg omdat een sneleg beter werkt naarmate je er sneller mee rijdt.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
<\/div>
1954<\/div>

Door een bok met een gewicht op de tandensleep te schroeven, gaat de eg\u00a0 schommelen tijdens het rijden. Dat voorkomt verstoppingen en verbetert de vlakligging.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>
1955<\/div>

Een vorenpakker drukt door zijn hoge gewicht de ondergrond goed aan. Nadeel is de hoge aanschafprijs van ten minste 250 tot 300 gulden. Onduidelijk is verder of een dergelijk apparaat achter een eenscharige rondgaande paardenploeg kan worden gebruikt. Het is twijfelachtig of een paard een hele dag een ploeg met vorenpakker kan trekken.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>
1966<\/div>

In het late voorjaar van 1966 laat onder andere de schudeg van Howi zien dat telers aardappelland in \u00e9\u00e9n bewerking kunnen klaarleggen. Lanbouw-Mechanisatie voorspelt een grote toekomst voor de schudeg.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>
1969<\/div>

Lely introduceert de rotorkopeg. Tot op de dag van vandaag werken rotorkopeggen volgens hetzelfde principe: twee tegen elkaar in draaiende rotoren met tanden of messen.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

\n
\n
<\/div>
1975<\/div>

Zweegers Geldrop presenteert de PZ 3M, een vondst van Steketee. De voorste rol drijft via een ketting de achterste versneld aan. Ertussen zit een eg.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>
2014<\/div>

Sneleggen vervangen begin deze eeuw steeds vaker de kopeg om grond ondiep zaaiklaar te leggen. Voor een goede werking, moet snel worden gereden.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>
2017<\/div>

Voor aardappelland gebruikt een aantal telers een frontfrees. Die zorgt voor een betere verkruimeling dan een kopeg.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Van een paardeneg achter de trekker naar schud- en rotorkopeggen met aftakasaandrijving. Toch is er ook nog toekomst voor niet-aangedreven eggen.<\/p>\n","protected":false},"author":3241,"featured_media":93210,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"wds_primary_category":80,"wds_primary_post_tag":0,"wds_primary_dossier":0,"wds_primary_artikel_type":0,"footnotes":""},"categories":[698,80],"tags":[],"dossier":[],"artikel_type":[27],"class_list":["post-93207","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-achtergrond","category-grondbewerking","artikel_type-artikelen"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93207","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3241"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=93207"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93207\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":93216,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93207\/revisions\/93216"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/media\/93210"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=93207"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=93207"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=93207"},{"taxonomy":"dossier","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/dossier?post=93207"},{"taxonomy":"artikel_type","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/landbouwmechanisatie\/wp-json\/wp\/v2\/artikel_type?post=93207"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}