{"id":16137,"date":"2022-08-27T10:15:00","date_gmt":"2022-08-27T08:15:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/?p=16137"},"modified":"2022-08-26T13:17:45","modified_gmt":"2022-08-26T11:17:45","slug":"drinken-in-de-wei-water-is-cruciaal-voedermiddel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/artikel\/20220827\/drinken-in-de-wei-water-is-cruciaal-voedermiddel\/","title":{"rendered":"Drinken in de wei – Water is cruciaal voedermiddel"},"content":{"rendered":"

Melk bestaat voor 87 procent uit water. Daarom moeten melkveehouders ervoor zorgen dat hun dieren ook in het weiland over voldoende vers water kunnen beschikken. De mogelijkheden op een rij. <\/p><\/div>\n\n\n

Het ene water is het andere water niet. Volgens de Gezondheids-dienst voor Dieren (GD) zijn er nog genoeg melkveehouders die te luchtig doen over de kwaliteit en kwantiteit van drinkwater voor hun dieren. Als er onvoldoende water voorhanden is of niet smaakt, drinken ze minder dan ze nodig hebben. Daardoor worden noodzakelijke voedingsstoffen niet goed opgenomen en blijft de voeropname achter. Bij melkvee kan dat al snel leiden tot een lagere melkproductie en het kan kwalijke gevolgen hebben voor de diergezondheid. Bij jongvee kan het volgens de gezondheidsorganisatie de groei frustreren.<\/p>\n\n\n\n

Het pleidooi van GD wordt onderstreept door Theo van der Aalst. Hij is directeur van Suevia B.N. uit Eersel (NB.) een bedrijf dat onder meer de Suevia-drinksystemen uit Duitsland importeert en zo nodig in eigen huis aanpast en via dealers verkoopt aan veehouders in Nederland en Belgi\u00eb. \u201cWe hebben tegenwoordig koeien die op jaarbasis 10.000 liter melk geven. En omdat melk voor 87 procent bestaat uit water, zal je voldoende kwalitatief goed water in die koe moeten krijgen.\u201d Samen met Van der Aalst zet Veehouderij Techniek de mogelijkheden van drinkwaterpunten in het weiland op een rij.<\/p>\n\n\n\n

Weidepomp<\/h2>\n\n\n\n

De traditionele manier om dieren in het weiland van water te voorzien is de weidepomp. Die wordt al zo\u2019n 75 jaar gebruikt om water vanuit een ondiepe bron of sloot in een drinkschaal te pompen. De dieren duwen met hun neus een klep naar achteren, waarmee ze een membraan omhoog bewegen, waarna de drinkschaal zich vult met water. Voor koe-kalfsystemen zijn er ook nog weidepompen met een extra drinkschaal.<\/p>\n\n\n\n

Hoewel de techniek weinig storingsgevoelig is en de aanschafkosten laag zijn (reken op zo\u2019n 300 euro) is de eenvoudige weidepomp niet geschikt voor melkvee, aldus Van der Aalst. Dat is vooral een gevolg van de lage opbrengst van een weidepomp. Elke neusbeweging van de koe is goed voor ongeveer een halve liter water. \u201cDat is natuurlijk niet veel. Vijftig jaar geleden, toen een koe nog 3.500 liter melk gaf, was dat nog niet zo\u2019n probleem. Maar bij producties van 10.000 liter melk moet een koe minimaal 100 tot 125 liter water per dag opnemen. Kortom, een weidepomp werkt goed voor hobbydieren en misschien voor vleesvee. Maar voor onze moderne melkveehouderij is die niet geschikt.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Voordat we verder uitweiden over de verschillende grotere drinkbakken in de wei, is het goed om eerst even naar de oorsprong van het water te kijken. Van der Aalst onderscheidt sloot- of oppervlaktewater, bronwater uit ondiepe en diepe bronnen, leidingwater en tot slot regenwater. De laatste serveert hijzelf meteen alweer af. Niet alleen vanwege het feit dat staldaken vaak onvoldoende regenwater opvangen en de opslag ervan in buffervaten relatief duur is, maar ook omdat je als veehouder niet precies weet wat er in het regenwater zit. \u201cHet regenwater vertrouw ik nog wel\u201d, vertelt Van der Aalst. \u201cProbleem is het dak. Daarop kun je niet vertrouwen. Als er een vogel op het dak poept, krijg je het in het drinkwater voor je vee. Om die reden is er geen enkele pluimveehouder die regenwater aan zijn dieren versterkt. Maar ook als melkveehouder zou ik er terughoudend mee omspringen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Boeren weten vaak niet wat leidingwater kost<\/span><\/section>\n\n\n\n
\n
\n
<\/div>
<\/div>

Een betonnen drinkbak is robuust en stabiel. Nadeel is dat beton ruw is, waardoor de bak makkelijk vervuilt en lastig is te reinigen.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>
<\/div>

Atmosferische onderbreking: door de inlaat boven de rand van de waterbak te monteren kan drinkwater voor het vee nooit terugvloeien in het leidingnet.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Soortgelijke besmettingsrisico\u2019s kleven er ook aan sloot- en oppervlaktewater. Zand is geen probleem, dat is eenvoudig uit het water te filteren. Wel moet je er uiteraard voor zorgen dat een zuigslang zo\u2019n 10 cm onder water, maar tegelijk niet op de bodem komt te liggen. Dat hoeft ook niet, want daarvoor zijn goede drijvers te koop.<\/p>\n\n\n\n

Riooloverstort<\/h2>\n\n\n\n

Een groter risico zijn niet zichtbare bacteriologische besmettingen. \u201cStilstaand water moet je de dieren nooit verstrekken\u201d, zegt Van der Aalst. \u201cDe risico\u2019s van oppervlaktewater dat behoorlijk in beweging is, zijn daarentegen in zijn ogen beperkt. Al zul je eerst wel moeten onderzoeken of er geen riooloverstort op het water uitkomt en kijken of er geen fabriek in de buurt afvalwater op de sloot loost.\u201d Andere risico\u2019s zijn botulisme en blauwalg. De laatste produceert gifstoffen die kunnen leiden tot oog- en huidirritatie, diarree, ernstige leverschade en tot afwijkingen in het zenuwstelsel. In het ergste geval kan een dier eraan sterven. Bij botulisme is dat risico nog groter. Nog elk jaar is er wel een veehouder die zijn dieren moet ruimen door botulisme. Van der Aalst: \u201cJe moet je met de dure veestapels van tegenwoordig ernstig afvragen of je die risico\u2019s nog wel moet nemen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

<\/div>

Vochtbehoefte melkkoe<\/h3>

Een koe moet grofweg vier keer zoveel vocht opnemen als dat zij melk geeft. Een koe die dus 40 liter melk per dag geeft, heeft dagelijks een totale vochtbehoefte van 160 tot 170 liter water. Een deel daarvan wordt afgedekt door vocht dat zij binnenkrijgt uit het rantsoen. De rest vult zij aan met drinkwater, maar ga bij een topproductie uit van zo\u2019n 100 tot 125 liter water per dag.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

Rechtstreeks uit de sloot<\/h2>\n\n\n\n

Veehouders in waterrijke gebieden laten hun dieren soms het water ook rechtstreeks uit de sloot drinken. Waterschappen zien dit volgens Van der Aalst liever niet omdat de dieren daarbij de slootkanten vertrappen. Bovendien is het een beetje gek, vindt hij. \u201cWe eisen heel veel van onze dieren en daarbij hoort dat je ze verwent. Dat doe je niet door ze een modderige sloot in te sturen dat ze zo hard nodig hebben om goed te presteren. Nog los van het risico dat er een enkele keer een koe op eigen kracht niet meer uit de sloot kan komen of dat een kalf verdrinkt.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Water oppompen uit ondiepe en diepe bronnen is in Nederland op enkele plekken langs de kust na praktisch overal mogelijk. Laat het water uit ondiepe bronnen wel altijd even testen op het nitraat- en nitrietgehalte, adviseert Van der Aalst. Het slaan van ondiepe bron is goedkoop, al zul je op kleigrond vaak wat dieper moeten om voldoende water omhoog te halen.<\/p>\n\n\n\n

Sommige veehouders in Brabant hebben met vergunning een 300 meter diepe bron laten slaan (kosten: 15.000 tot 20.000 euro) en pompen precies hetzelfde water op als waterbedrijf Brabant Water, vertelt Van der Aalst. Het waterbedrijf levert dat water praktisch onbehandeld af bij huishoudens in Brabant. Veehouders met zo\u2019n diepe bron kunnen bijna gratis over over hetzelfde water beschikken, weet Van der Aalst. \u201cMaar op andere plekken waar het bronwater van mindere kwaliteit is, moet je het eerst beluchten, ontijzeren, ontzilten en weet ik wat allemaal meer. Dat maakt dit bronwater duur. Je moet je afvragen of dat verstandig is. Zeker in de wetenschap dat leidingwater in Nederland relatief weinig kost.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Behalve een lage prijs, heeft leidingwater als voordeel dat je daarmee het risico op fouten in de bedrijfsvoering uitsluit, zegt Van der Aalst. \u201cEen boer kent de genetische herkomst van zijn vee. Hij weet wat voor ruwvoer hij in de kuil heeft zitten en welke veevoerleverancier zijn krachtvoer levert. Ook kan hij bouwen op de ervaring van zijn veearts die misschien al 20 jaar bij hem over de vloer komt. Het zijn allemaal factoren die van invloed zijn op de resultaten. Als je dan ook weet dat het water precies dezelfde kwaliteit heeft als 20 jaar geleden, dan heb je een potenti\u00eble fout uitgesloten.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Goedkoop<\/h2>\n\n\n\n

Hij heeft het al een paar keer genoemd. Maar is leidingwater in Nederland echt zo goedkoop? De Suevia-directeur stelt melkveehouders die bij hem advies inwinnen over de drinkwatervoorziening altijd de vraag of ze weten wat een kuub leidingwater in Nederland kost. \u201cHet verbaast me dat negentig procent geen flauw idee heeft. Dat is bijzonder, zeker als je je realiseert dat water in omvang het belangrijkste nutri\u00ebnt is voor hun vee.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Op hun beurt is de verbazing bij deze klanten groot als zij horen dat veehouders in een groot gedeelte van het land maar 45 tot 70 cent per kuub betalen. Voor een bedrijf met 100 koeien is dat ongeveer 10 kuub leidingwater per dag, oftewel een dagelijkse kostenpost van 4,50 tot 7 euro. Dat de prijs van leidingwater voor veehouders zo laag is, komt doordat zij grootverbruikers zijn (meer dan 300 kuub per jaar) en doordat zij de reinigingsrechten mogen terugvorderen bij hun gemeente, legt Van der Aalst uit. \u201cVeehouders hoeven niet te betalen voor het reinigen van het water. Terecht natuurlijk, want een groot deel van het leidingwater dat zij afnemen, zetten de koeien om in mest en melk en hoeft dus niet gereinigd te worden.\u201d<\/p>\n\n\n\n

<\/div>
<\/div>

Een kunststof drinkbak is glad van binnen, waardoor die minder snel vervuilt. Bovendien kun je hem snel leeg laten lopen en makkelijk reinigen. Nadeel is die altijd voor minimaal de helft gevuld moet zijn om te voorkomen dat de koeien er mee aan de haal gaan.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

Graafwerk<\/h2>\n\n\n\n

De keuze voor goedkoop en risicovrij leidingwater betekent wel dat er een slangenstelsel moet worden aangelegd vanaf de boerderij naar de waterpunten in de wei. Uiteraard is dat alleen mogelijk op huiskavels. Is dat niet prijzig? Reken voor waterslangen tussen het boerenerf en de waterpunten in de wei op een materiaalprijs van 2 tot 4 euro per meter (afhankelijk van de gekozen diameter), exclusief het graafwerk op 60 tot 70 cm diepte. Heel duur hoeft het graafwerk niet te zijn, aldus Van der Aalst. \u201cVaak lukt dat met een enkele woelpoot waarop je een buis last waarmee je de slang snel en eenvoudig op de juiste diepte weg legt.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Bij een beperkte afstand van de boerderij naar het verst gelegen waterpunt in de wei (tot 50, 60 meter) is de standaarddruk van 3 bar in het waterleidingnet voldoende om de drinkpunten van voldoende water te voorzien. Maar vaak zijn de afstanden groter en is 3 bar te laag. In dat geval is een buffervat van circa 5.000 liter op het boerenerf nodig en een pomp die het water vanuit het buffervat naar de verschillende waterpunten pompt.<\/p>\n\n\n\n

Van der Aalst kan buffervaten leveren in verschillende vormen en groottes, zodat er in elke stal wel een hoekje te vinden is waar ze niet in de weg staan. Maar een nog mooiere oplossing is een kunststof buffervat dat je ingraaft. Van der Aalst: \u201cDan profiteer je van de grootste koelkast van de wereld: de bodem. In een buffervat die een meter onder de grond ligt, wordt het water nooit warmer dan 12 graden Celsius. Virussen, bacteri\u00ebn, schimmels en gisten gaan in water pas groeien bij temperaturen boven de 20 graden.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Vervolgens kost het weinig moeite om voldoende water vanuit het buffervat over een korte afstand verpompen naar een waterpunt in de wei. Maar naarmate de afstand tussen het buffervat en het waterpunt toeneemt, daalt de druk en daarmee de wateropbrengst van 25 tot 40 liter per minuut naar 10 liter per minuut bij een waterpunt op 500 meter afstand van de boerderij. \u201cOm dat probleem op te lossen\u201d, legt Van der Aalst uit. \u201cBegin je met dikkere slangen vlakbij de boerderij en naarmate je verder van de bron afkomt, gebruik je dunnere slangen. Op die manier heb je ook op grote afstand van de boerderij nog voldoende water.\u201d<\/p>\n\n\n\n

<\/div>
<\/div>

Een windmolen of een solarsysteem wordt gebruikt op percelen waar leidingwater geen optie is. De wind drijft in het eerste geval de pomp aan die het water vanuit de sloot of bron in de waterbak pompt. In tegenstelling tot een solarsysteem heeft een windmolen geen accu.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

En daarmee zijn we terug bij de waterpunten in de wei. Daarbij is de keus beperkt tussen beton, staal of de kunststof (polyethyleen). Elk type heeft zijn voor- en nadelen. Zo is een betonnen drinkbak robuust en stabiel. Maar het materiaal is ook ruw, waardoor het snel vervuilt en dan lastiger is te reinigen. Staal en kunststof zijn daarentegen glad en dus eenvoudiger te reinigen. Nadeel is dat ze wel minimaal voor de helft gevuld moeten zijn met water om te voorkomen dat de koeien ermee aan de haal gaan.<\/p>\n\n\n\n

Veel veehouders willen het liefst zo groot mogelijke drinkbakken. Maar een te grote bak op te weinig vee betekent dat het water langere tijd wordt blootgesteld aan hoge temperaturen. Dat in combinatie met voerresten en vocht, is een ideale broedplaats voor ziektekiemen. Daarom ziet Van der Aalst het liefst dat een drinkbak vier keer per dag volledig wordt ververst. Omdat 100 melkkoeien die 60 procent van hun water in de wei drinken, 6 kuub water per dag nodig hebben, komt dat op een drinkbak van 1.500 liter. Van der Aalst: \u201cOm dringen te voorkomen, zou ik er dan liever twee van 750 liter plaatsen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

<\/div>

E. colibacterie<\/h3>

In het verleden werden ondiepe bronnen (van 0,5 tot 2 meter diepte) vaak snel met de mesttank \u2018gespoten\u2019. Kwestie van de mesttank vullen met water, een lans aankoppelen en je spuit in een mum een gat in de grond. Filterbuis erin, pomp aansluiten en pompen maar. Niet doen, adviseert Theo van der Aalst met klem. \u201cHet risico groot is dat je de bron meteen besmet met een E. colibacterie. En als je iets niet wil, dan is het een vuile bron.\u201d Gebruik voor een ondiepe waterbron een grondboor of een waterlans die nooit in aanraking is geweest met mest.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

Solarsystemen<\/h2>\n\n\n\n

Voor percelen die niet van leidingwater kunnen worden voorzien, zijn er windmolens of solarsystemen die water vanuit het oppervlaktewater of uit een bron in een drinkbak pompen. Molens worden gemonteerd op een Stelcon-plaat en krijgen een vaste plek. Ze pompen alleen als het waait. Is de bak vol, dan stroomt het restant terug in de sloot. De systemen met een zonnepaneel staan vaak op een onderstel of een slee, zodat ze eenvoudig te verplaatsen zijn. De zonne-energie wordt opgeslagen in een accu, zodat de pomp ook kan pompen op bewolkte dagen en \u2018s nachts.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>

Atmosferische onderbreking<\/h3>

Leidingwater dat gebruikt wordt als drinkwater voor het vee moet volgens de wet atmosferisch worden onderbroken, zoals dat heet. Door de inlaat van een waterbak of buffervat minimaal 2 cm boven de rand van de waterbak te monteren, kan water uit de drinkbak nooit terug het waterleidingnet in worden gezogen. Zo kan het vee nooit via het drinkwater de mens besmetten met bijvoorbeeld mond- en klauwzeer of vlekziekte.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Melk bestaat voor 87 procent uit water. Daarom moeten melkveehouders ervoor zorgen dat hun dieren ook in het weiland over voldoende vers water kunnen beschikken. De mogelijkheden op een rij.<\/p>\n","protected":false},"author":3241,"featured_media":16139,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"wds_primary_category":0,"wds_primary_post_tag":0,"wds_primary_dossier":0,"wds_primary_artikel_type":0,"footnotes":""},"categories":[69],"tags":[],"dossier":[],"artikel_type":[27],"class_list":["post-16137","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-achtergrond","artikel_type-artikelen"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16137","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3241"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16137"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16137\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16137"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16137"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16137"},{"taxonomy":"dossier","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/dossier?post=16137"},{"taxonomy":"artikel_type","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/artikel_type?post=16137"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}