{"id":18016,"date":"2023-04-18T07:30:00","date_gmt":"2023-04-18T05:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/?p=18016"},"modified":"2023-04-12T11:11:10","modified_gmt":"2023-04-12T09:11:10","slug":"toveren-met-mest-innoveren-zonder-grote-aanpassingen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/artikel\/20230418\/toveren-met-mest-innoveren-zonder-grote-aanpassingen\/","title":{"rendered":"Toveren met mest – Innoveren zonder grote aanpassingen"},"content":{"rendered":"

Met weinig stalaanpassingen de stikstofuitstoot terugdringen \u2013 inmiddels zijn er drie systemen op de markt die dit beloven. Daarnaast bieden de installaties nog andere voordelen. Een overzicht. <\/p><\/div>\n\n\n

Drijfmest is de laatste vijftig jaar de standaard geworden als gevolg van de enorme toename aan ligboxenstallen. Drijfmest biedt veel voordelen. Het is makkelijk op te slaan en goed verpompbaar en daardoor ook met hoge capaciteit uit te rijden. Maar drijfmest heeft ook een groot nadeel. Door de urine en mestflatten te mengen, is de emissie van vooral ammoniak veel hoger dan wanneer ze apart van elkaar zouden worden opgevangen en uitgereden. Vanuit die gedachte heeft Hanskamp uit Doetinchem (Gld.) een aantal jaren geleden het koetoilet ontwikkeld. Maar zolang niet alle urine apart wordt opgevangen, blijft er de kans op vermenging en dus op extra emissies.<\/p>\n\n\n\n

Stikstofreductie<\/h2>\n\n\n\n

Na de uitspraak van de Raad van State vier jaar geleden houdt het stikstofvraagstuk of de stikstofcrisis \u2013 zoals de politiek het noemt \u2013 de gemoederen flink bezig. De laatste decennia hebben veehouders al een flinke stap gezet met het terugdringen van de stikstofuitstoot. Maar een extra reductie lijkt volgens de politiek links- of rechtsom onontkoombaar. Naast managementmaatregelen hoopt de sector met innovaties de stikstofuitstoot verder te reduceren. Het is belangrijk dat dergelijke innovaties doen wat ze beloven en een plekje krijgen op de inmiddels welbekende RAV-lijst (Regeling ammoniak en veehouderij). Hoewel verschillende emmissiearme vloeren door gerechtelijke uitspraken onder een vergrootglas liggen, blijft de RAV-lijst in principe de basis voor emissiereductie in de veehouderij. Niettemin hebben de provincies Limburg, Noord-Brabant, Gelderland, Overijssel en recentelijk Utrecht aangegeven geen vergunningen meer te verlenen op basis van de RAV-lijst. Wie daardoor geen vergunning voor een nieuwe stal krijgt, kan alleen nog een aanvraag doen via de Crisis- en herstelwet. Deze is in het leven geroepen om duurzame en vernieuwende projecten toch door te laten gaan.<\/p>\n\n\n\n

Van de drie mestbewerkers in dit overzicht is alleen de Sphere van Lely opgenomen in de RAV-lijst. JOZ zit inmiddels in de procedure en wacht op een uiteindelijke toekenning. N2-Applied heeft nog geen aanvraag ingediend, maar is wel voornemens dat te doen. Maar \u00e1ls de systemen doen wat ze beloven en er voldoende proefbedrijven worden gevonden, zal een plekje op de RAV-lijst een kwestie van tijd zijn.<\/p>\n\n\n\n

Stroom<\/h2>\n\n\n\n

Van de drie mestbewerkers is de N2-Applied het minst bekend. Het is van een Noorse firma die al een aantal jaren mest behandelt met stroom. Dat reduceert niet alleen de uitstoot van ammoniak, maar leidt er ook toe dat het stikstofgehalte van de mest stijgt. Daardoor hoeven boeren minder stikstofkunstmest aan te kopen. In november meldde Gea op Eurotier dat het een partnerschap is aangegaan met het Noorse bedrijf. Kortgezegd gaat Gea de N2-units bouwen en vermarkten en maakt daarbij gebruik van de techniek van N2 Applied.<\/p>\n\n\n\n

Hoewel alledrie de mestbewerkingstechnieken een flinke stikstofreductie beloven \u2013 voor veel potenti\u00eble klanten een belangrijke drijfveer om erin te investeren \u2013 bieden de technieken meer voordelen. Vooral intensieve veehouders kunnen flink besparen op mestafvoerkosten en de aankoop van kunstmest. Voor dergelijke bedrijven zal dat juist de belangrijkste drijfveer zijn.<\/p>\n\n\n\n

Beroerde verpakking<\/h2>\n\n\n\n

Drijfmest is wat effici\u00ebntie betreft (het verschil tussen nutri\u00ebntenbehoefte en nutri\u00ebntenaanbod) een vrij beroerde verpakking. Doordat stikstof en fosfaat bij goed gemixte mest in een vrij constante verhouding aanwezig zijn, is het onmogelijk om voor beide meststoffen precies naar gewasbehoefte te bemesten. Ook niet als de mest wordt uitgereden aan de hand van taakkaarten en met NIRS-sensoren op de bemester. Vandaar dat de mestbewerkers de mest scheiden: bij de bron, via een separator of spuiwater. De drijfmest wordt gesplitst in meerdere meststromen die w\u00e9l naar behoefte zijn uit te rijden. Zo bevatten de dikkere fractie en mestflatten vooral fosfaat en organische stof, terwijl de andere meststromen juist geschikt zijn om op de stikstofbehoefte van het gewas te sturen. Het nadeel van het uit elkaar halen van drijfmest in meerdere hoogwaardige meststromen, is dat beide in een aparte werkgang moeten worden uitgereden. Wat de drie de systemen gemeen hebben, is dat ze met weinig aanpassingen op bestaande stalsystemen met dichte- of roostervloer toepasbaar zijn. De investeringen zijn echter flink en de terugverdientijd is nog niet met enige zekerheid vast te stellen.<\/p>\n\n\n\n

Lely Sphere: drie meststromen<\/h2>\n\n\n\n

Lely was er vroeg bij met de ontwikkeling van een systeem dat de mest bewerkt en daarmee de stikstofuitstoot behoorlijk terugdringt. Het bedrijf uit Maassluis (ZH.) begon er in 2015 al aan en liet in 2020 de definitieve versie zien.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

De Sphere is een combinatie van drie bestaande technieken: mest zoveel mogelijk scheiden bij de bron (zodat zo min mogelijk ammoniak ontstaat), het wegzuigen van mestflatten met een mestrobot (de Lely Collector) en lucht afzuigen en wassen. Dat levert drie meststromen op: een stikstofhoudende kunstmestvervanger afkomstig uit de Sphere, de urine en de dikkere fractie met alle faeces.<\/p>\n\n\n\n

In een stal met een traditionele roostervloer monteert Lely aluminium strips met gaatjes (in een dichte vloer met gaatjes is dat niet nodig). In de bestaande mestkelder wordt urine opgeslagen. Op elke kelder wordt een zogeheten N-Capture geplaatst die de ammoniak onder de vloer vandaan zuigt. Via de gaatjes in de vloer wordt ook de ammoniak vlak boven de vloer (circa 30 cm) afgezogen. De N-Capture fungeert verder als een luchtwasser: de stallucht gaat door een filterpakket waar water en een zuur (zwavelzuur of salpeterzuur) langs loopt. Daar reageert de ammoniak tot ammoniumsulfaat (ammoniak en zwavelzuur) of ammoniumnitraat (ammoniak en salpeterzuur). Welke meststof je kiest, is afhankelijk van de zwavelbehoefte op het bedrijf. De vloeibare kunstmest \u2013 het spuiwater \u2013 bevat 10 tot 15 procent stikstof en is uitermate geschikt als kunstmestvervanger. Uitrijden van deze vloeibare meststof kan met een veldspuit of een spaakwielbemester.<\/p>\n\n\n\n

De Collector zuigt met behulp van het sproeien van water mestflatten op en stort deze vaste mest in een afgesloten put. Deze mest bevat veel organische stikstof en fosfaat. Je kunt deze na mestscheiding uitrijden met een meststrooier of verdunnen met water en uitrijden met een mestinjecteur. De derde meststroom is de urine die onder de stalvloer in de kelder wordt opgevangen. Deze bevat veel kali en stikstof en kan ook als kunstmest worden uitgereden met een veldspuit of spaakwielbemester. Alles bij elkaar genomen zou de ammoniak-emissie met 70 procent moeten dalen. Voldoende voor een plekje op de RAV-lijst met een emissiefactor van 3,6 kg NH3 per koeplaats per jaar.<\/p>\n\n\n\n

Bijkomend voordeel van het afzuigen van de lucht onder de vloer is een beter klimaat in de stal: mestgassen waaronder methaan en ammoniak worden afgezogen en door de circulatie wordt de stallucht vaker ververst.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
<\/div>
<\/div>

Standaard heeft de Sphere twee N-Captures die de ammoniak onder de roostervloer vandaan zuigen. Maar het aantal is afhankelijk van de situatie. Is de stal voorzien van meer mestputten dan zullen er meer N-Captures moeten worden geplaatst. Om de roostervloer geschikt te maken voor het scheiden van de mest bij de bron moet de roostervloer over het hele oppervlak dichtgemaakt worden met aluminium strips met gaatjes.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
Technische gegevens<\/strong><\/td><\/td><\/tr>
Emissiereductie drijfmest

<\/td>		70 procent<\/td><\/tr>
RAV-lijst <\/td>Ja<\/td><\/tr>
Emissiefactor <\/td>3,6 kg NH3 per dierplaats per jaar<\/td><\/tr>
Richtprijs* <\/td>160.000 euro<\/td><\/tr>
* Sphere voor een bedrijf met 120 koeien en \u00a0 ca. 600 m\u00b2 roostervloer, 2 N-Captures, een\u00a0 Lely Collector, silo voor de opslag van spui\u00a0 water (kunstmest) en rvs-strips op roosters.<\/em><\/td><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

JOZ Gazoo: reductie in drie fasen<\/h2>\n\n\n\n

Kort nadat Lely met de Sphere kwam, introduceerde JOZ uit Westwoud (NH.) een stikstofkraker. De Gazoo \u2013 de naam is afgeleid van een stripfiguur dat onmogelijke dingen doet \u2013 werd halverwege 2021 ge\u00efntroduceerd als een oplossing voor het stikstofprobleem en tevens een goed alternatief voor het dure stikstof in de vorm van kunstmest.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

De benadering van JOZ is iets anders dan die van Lely. JOZ kiest niet voor het wassen van stikstof uit de lucht, maar vanuit de mest. Daarvoor scheidt de Gazoo in de eerste fase de dagverse mest vanuit de kelder met een separator. De dikke fractie kan gebruikt worden als boxenstrooisel of als meststof met een hoger fosfaat- en organischestofgehalte. De dunne fractie wordt opgeslagen in een silo naast de stal. De dunnere fractie wordt in twee fasen \u2018gewassen\u2019 in de stikstofkraker Gazoo. Dit moet uiteindelijk een NH3-reductie opleveren van ongeveer 80 procent. JOZ werkt druk aan een plekje op de RAV-lijst.<\/p>\n\n\n\n

De Gazoo is gebouwd in een grote container en heeft twee ruimtes. In de eerste ruimte wordt de dunne fractie gemengd met een base \u2013 bijvoorbeeld natronloog of calciumhydroxide \u2013 en rondgepompt om te mengen en te stabiliseren. Het mengsel wordt door een groot verdamperpakket geleid. Het doel in deze ruimte is om zoveel mogelijk ammoniak te vormen. Er ontstaat dus gasvormig ammoniak en restwater dat vrij is van ammoniak. Het water kan worden ingezet om de roostervloer te spoelen. Volgens JOZ zou daardoor in de stal een emissiereductie van 63 procent mogelijk zijn.<\/p>\n\n\n\n

Maar nu zijn we er natuurlijk nog niet. We zitten nog met een gasvormig ammoniak dat gebonden moet worden om het te kunnen uitrijden als vloeibare kunstmest. Daarvoor wordt het luchtmengsel door een ander luchtwasserpakket geleid met een mengsel van bronwater met een zuur \u2013 salpeterzuur of zwavelzuur. Dit leidt ertoe dat het gasvormige ammoniak in het water wordt opgenomen. Het spuiwater bevat 8 procent stikstof en heeft een pH van 5. Op deze manier is het mogelijk om in 12 uur 10 kuub dunne fractie te strippen. In twee batches is de capaciteit van het systeem dus zo\u2019n 25 kuub mest per dag (20 kuub dunne fractie).<\/p>\n\n\n\n

Tot slot wil JOZ nog een stap aan het bewerkingsproces toevoegen. Na het scheiden van de mest ontstaat uit de dikke fractie namelijk het sterke broeikasgas methaan. Door de dikke fractie op te slaan in een afgesloten ruimte en het methaan af te fakkelen met een gloeispiraal, ontstaat het veel minder sterke broeikasgas CO2.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
<\/div>
<\/div>

De RAV-lijst ligt onder een vergrootglas, waardoor de toelating van de Gazoo wat vertraging heeft opgelopen. Toch kopen veehouders het apparaat om flink te besparen op afvoerkosten van mest en de aankoop van kunstmest. Vooral wat intensievere bedrijven kunnen enorm besparen op de mestafvoer en zodoende is de installatie snel terugverdiend. De emissiereductie is dan een prettige bijvangst.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
Technische gegevens<\/strong><\/td><\/td><\/tr>
Capaciteit drijfmest <\/td>25 kuub\/dag<\/td><\/tr>
Capaciteit dunne fractie <\/td>20 kuub\/dag<\/td><\/tr>
Max. bedrijfsgrootte <\/td>tot 300 koeien<\/td><\/tr>
Emissiereductie drijfmest <\/td>80 procent<\/td><\/tr>
RAV-lijst <\/td>In afwachting<\/td><\/tr>
Vanafprijs Gazoo <\/td>150.000 euro<\/td><\/tr>
Prijs compleet* <\/td>250.000 euro<\/td><\/tr>
* Gazoo, inclusief kunstmestsilo, buffersilo,\u00a0\u00a0 mestscheider en microfilter.<\/em><\/td><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

N2 Applied: meer stikstof in mest<\/h2>\n\n\n\n

N2-Applied werkt anders dan de Sphere van Lely en Gazoo van JOZ. Gea gaat de NH3-reducerende oplossing van het Noorse N2-Applied bouwen en aan de man brengen via het bestaande Gea-dealernetwerk.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Het zogeheten mestmanagementsysteem zet drijfmest om in een milieuvriendelijke en met stikstof verreikte meststof. Dat klinkt wellicht als het omgekeerde wat je zou willen bereiken in tijden van stikstofproblematiek. Maar volgens de fabrikanten blijft die stikstof echt gebonden in het eindproduct en is de stikstofreductie (ammoniak) aanzienlijk. Bovendien daalt ook de uitstoot van het broeikasgas methaan. Dat alles wordt bereikt met alleen het gebruik van plasmatechnologie.<\/p>\n\n\n\n

Stroom brengt ionisatie op gang, waardoor stikstof (N2) en zuurstof (O2) uit de lucht splitsen in losse stikstof- en zuurstofatomen die samen stikstofoxiden vormen. Door de drijfmest eerst door een separator en vervolgens door de unit van N2-Applied te laten stromen \u2013 die past in een 20 voet-container \u2013 kunnen stikstofoxiden de mest verrijken met nitraat en nitrieten: prima meststoffen. Stikstofoxiden uit de lucht worden dus gebonden in de dunne fractie of digestaat. Het resultaat is een met stikstof verrijkte meststof met een lagere pH. De lagere pH zorgt ervoor dat ammonium stabiliseert en dat gaat het verlies van ammoniak (NH3) door vervluchtiging tegen. Ook zou de techniek de methaanuitstoot bij zowel opslag als het uitrijden aanzienlijk terugdringen. N2 en Gea claimen een reductie van ammoniakuitstoot van 95 procent en een methaanuitstoot (in de mest) van wel 99 procent.<\/p>\n\n\n\n

De stikstofverrijkte meststof \u2013 N2-Applied noemt het eindproduct Neo \u2013 kan tot wel twee keer zoveel stikstof bevatten als onbewerkte drijfmest. Boeren zouden daardoor kunnen besparen op de kunstmeststikstof. Bijkomend voordeel van Neo (Nitrogen Enridged Organic): het eindproduct is veel neutraler van geur \u2013 bijna geurloos \u2013 waardoor omwonenden minder hinder ondervinden van het uitrijden van mest.<\/p>\n\n\n\n

Het uitrijden biedt de veehouder ook voordelen. Want bij deze vorm van mestbewerking en terugdringen van de ammoniakuitstoot kan hij met relatief weinig aanpassingen van het machinepark zijn mest uitrijden. Is het bedrijf al ingericht op de verwerking van drijfmest, dan is de implementatie van de N2-Applied-unit het minst ingrijpend. De dikke fractie kan voor uitrijden worden bijgemengd maar ook apart worden uitgereden. N2-Applied probeert een vrijstelling te krijgen voor het bovengronds uitrijden van de Neo-meststof, omdat er immers nauwelijks ammoniak vrijkomt.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
<\/div>
<\/div>

Om de stikstofverrijker te laten werken is veel stroom nodig. Gelukkig is de installatie snel uit te schakelen en weer op te starten. Dat maakt het werken met groene stroom een goede oplossing: je kunt de installatie zo veel mogelijk gebruiken wanneer je eigen stroom opwekt. Niet alle stroom gaat overigens verloren. Er kan uit de installatie veel restwarmte worden teruggewonnen om bijvoorbeeld huizen te verwarmen.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
Technische gegevens<\/strong><\/td><\/td><\/tr>
Capaciteit drijfmest <\/td>10 kuub\/dag<\/td><\/tr>
Capaciteit <\/td>100-200 koeien*<\/td><\/tr>
Ammoniakreductie drijfmest <\/td>95 procent<\/td><\/tr>
Methaanreductie drijfmest <\/td>99 procent<\/td><\/tr>
RAV-lijst <\/td>In voorbereiding<\/td><\/tr>
Richtprijs <\/td>250.000 euro<\/td><\/tr>
* Afhankelijk van beweiding en soort mest.<\/em><\/td><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Met weinig stalaanpassingen de stikstofuitstoot terugdringen \u2013 inmiddels zijn er drie systemen op de markt die dit beloven. Daarnaast bieden de installaties nog andere voordelen. Een overzicht.<\/p>\n","protected":false},"author":3859,"featured_media":18017,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"wds_primary_category":0,"wds_primary_post_tag":0,"wds_primary_dossier":0,"wds_primary_artikel_type":0,"footnotes":""},"categories":[78],"tags":[],"dossier":[],"artikel_type":[27],"class_list":["post-18016","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mesttechniek","artikel_type-artikelen"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18016","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3859"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18016"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18016\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18029,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18016\/revisions\/18029"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18017"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18016"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18016"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18016"},{"taxonomy":"dossier","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/dossier?post=18016"},{"taxonomy":"artikel_type","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/artikel_type?post=18016"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}