{"id":18244,"date":"2021-02-23T12:00:00","date_gmt":"2021-02-23T11:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/?p=18244"},"modified":"2023-05-11T11:25:32","modified_gmt":"2023-05-11T09:25:32","slug":"plassen-op-commando-koetoilet-vangt-urine-op","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/artikel\/20210223\/plassen-op-commando-koetoilet-vangt-urine-op\/","title":{"rendered":"Plassen op commando – Koetoilet vangt urine op"},"content":{"rendered":"

Het koetoilet van Hanskamp ontving tijdens de digitale Eurotier een gouden medaille. De aangepaste krachtvoerbox laat een koe urineren. <\/p><\/div>\n\n\n

In de ligboxenstal op het erf van een boerderij in de Achterhoek staat een koe haar krachtvoer te vreten. In een krachtvoerbox. Terwijl ze dat op haar gemak doet, wrijft een metalen gebogen buis voorzichtig tegen de streek tussen haar uier en vulva. Met langzame regelmaat gaat de groene bak die aan die buis is bevestigd, op en neer. De koe bolt haar rug en trekt haar staart omhoog. Ze urineert. De urine wordt opgevangen in de bak. Intussen verandert de kleur van de ledstrip op de krachtvoerbox van groen naar paars.<\/p>\n\n\n\n

Kalveren trainen<\/h2>\n\n\n\n

Koeien zindelijk maken zou een uitkomst zijn in het ammoniakvraagstuk. Als een koe immers altijd op dezelfde plaats plast, kun je die urine apart opvangen waardoor die niet in aanraking komt met de mest. Zo voorkom je de productie van ammoniak. Maar, ja… Het valt niet mee om een koe aan te leren dat zij altijd op \u00e9\u00e9n en de zelfde plek plast of poept.<\/p>\n\n\n\n

Het kan wel, zo ontdekten onderzoekers in alle uithoeken van de wereld. Als je maar vroeg genoeg begint. Onderzoek uit Canada, Duitsland en Nieuw-Zeeland geeft aan dat je kalveren kunt leren te plassen op een daarvoor aangewezen plaats. De onderzoekers maakten daarbij allemaal gebruik van dezelfde beloningsmethode: melk of krachtvoer als ze op de juiste plaats urineren.<\/p>\n\n\n\n

Een voorbeeld? Duitse onderzoekers van het Leibniz-Institut f\u00fcr Nutztierbiologie in Dummerstorf ontwikkelden een toilet dat bestaat uit een 10 meter lange gang die uitkomt in een toiletruimte die met groen doorlatend tapijt is bekleed. Zodra het dier daar plast, opent in \u00e9\u00e9n van de wanden een klep en krijgt het dier een beloning van geplette gerst. Plast het kalf te vroeg in de gang dan volgt een waterdouche.<\/p>\n\n\n\n

Het effect bleef niet uit. Het grootste deel van de kalveren plaste op de daarvoor bestemde plaats. Toch kost het best veel tijd om kalveren te trainen. Dat maakt het systeem nog niet echt praktijkrijp voor de huidige melkveebedrijven met een fiks aantal kalveren.<\/p>\n\n\n\n

Henk Hanskamp, directeur van innovatiebedrijf Hanskamp in Doetinchem (Gld.), speelde vijf jaar geleden al met het idee om koeien op commando te laten plassen. Gesprekken met professoren van de landbouwuniversiteit leidden niet tot een oplossing. Een gesprek met een dierenarts, daarentegen gaf wel de denkrichting aan: de plasreflex die optreedt na stimulatie van de zenuw tussen de vulva en de ophangband van de uier.<\/p>\n\n\n\n

Goocheltruc<\/h2>\n\n\n\n

Ruim twee jaar geleden kwam de uitvinder met zijn idee naar buiten. Hij toonde videobeelden van een werkend prototype. Het lijkt een goocheltruc. Eind vorig jaar zag Veehouderij Techniek die goocheltruc in het werk op het melkveebedrijf van Jan Willem Tijken in Velswijk (Gld.). Het bedrijf met 50 melkkoeien fungeert sinds de zomer van 2019 als testbedrijf voor het koetoilet van Hanskamp.<\/p>\n\n\n\n

Hanskamp adviseert 25 koeien op \u00e9\u00e9n koetoilet. In de stal van Tijken staan er dan ook twee. Op de kopse kant van de rijen langs het voerhek van zijn 0+3-rijige ligboxenstal. Vlak bij de melkstal.<\/p>\n\n\n\n

\u201cNu loopt het goed\u201d, zegt Tijken. \u201cWe hadden de toiletten eerst ingetekend tegen de buitenmuur, achter in de hoek. Maar daardoor moesten de koeien achteruit de box verlaten. Ze hebben er tot februari vorig jaar gestaan. Het leverde stress op. Zeker voor de vaarzen. Het was niet bevorderlijk voor het koeverkeer. Nu kunnen ze recht naar voren de krachtvoerbox verlaten.\u201d Twee ligboxen en de muren moesten het veld ruimen. De nieuwe toiletlocatie leidde ertoe dat de koeien de krachtvoerboxen en dus ook het koetoilet beter gingen gebruiken. Het aantal bezoeken ging van 400 naar 600 keer per dag.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
<\/div>
<\/div>

<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>
<\/div>

<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Bedrijfsgegevens<\/strong><\/td><\/tr>
Jan Willem Tijken melkt in Velswijk 50 koeien met een productie van 9.707 kg melk, 4,50% vet en 3,65% eiwit. Tijken mest 35 vleesstieren. Het bedrijf heeft een oppervlakte van 25 hectare grasland en 6 hectare snijmais. Sinds 2019 staan er twee koetoiletten op het bedrijf.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n
<\/div>
<\/div>

Een hoogtesensor bepaalt de hoogte van de koe. Aan de hand van die gegevens wordt de hoogte van het toilet aangepast. Daarnaast ziet de sensor wanneer de koe gaat plassen. In dat geval bolt ze haar rug en kan het stimuleren stoppen.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

Plasreflex<\/h2>\n\n\n\n

Eigenlijk is het koetoilet niet meer dan een optie op de krachtvoerbox die Hanskamp al langer in zijn programma heeft. Hoewel de uitvinder er even aan dacht een robotarm te monteren, zag hij daar toch vanaf: te duur en te kwetsbaar. Daarom is er nu een relatief eenvoudige arm op de box bevestigd. De arm is ge\u00efntegreerd in het sluithek dat halverwege de box op 50 cm boven de koe scharniert. Het koetoilet zelf is een kunststof bak die gemonteerd is aan een rvs-buis die als een frame om de bak loopt. Het frame is flexibel scharnierend aan drie stangen opgehangen. Dat zorgt ervoor dat de bak vrij naar links en rechts kan bewegen, zodat de bak de koe in al haar bewegingen volgt \u2013 ook van achter en naar voren \u2013 zonder haar te dwingen.<\/p>\n\n\n\n

Een luchtcilinder zorgt ervoor dat de bak altijd met dezelfde kracht tegen de koe drukt. In de box meet een afstandsensor de hoogte van de koe. Dezelfde cilinder past aan de hand van die gegevens de hoogte van het toilet aan de koe aan. Immers: de vulva is bij de meeste koeien op 78 procent van zijn totale hoogte te vinden. Door van dat getal gebruik te maken, raakt de bak altijd de juiste zenuw. De zenuw die de plasreflex veroorzaakt zit onder de vulva. Zodra de hoogtesensor meet dat de koe haar rug kromt en wil plassen, zakt de bak van het toilet tot net op het uier.<\/p>\n\n\n\n

Op de bak met een inhoud van drie liter ligt een rooster dat mest en andere verontreinigingen uit de urine zeeft. Een sensor houdt in de gaten of er daadwerkelijk urine in de bak zit. Is dat het geval dan wordt het via een gat onderin de bak, die verbonden is met \u00e9\u00e9n van de ophangstangen, weggezogen. Daarvoor zorgt een vacu\u00fcmsysteem en een pneumatisch aangestuurde vlinderklep. Dat zorgt voor een zo vrij mogelijke doorgang. In een eerder prototype gebruikte Hanskamp nog een gewone pomp. Maar haren veroorzaakten gemakkelijk verstoppingen. Exit pomp dus. Via slangen wordt de urine nu naar een afgesloten silo afgevoerd.<\/p>\n\n\n\n

Melkveehouder Tijken: \u201cWe begonnen bijna twee jaar geleden met IBC-vaten om het systeem uit te proberen. Met 48 koeien op de toiletten leverde dat 500 tot 600 liter urine per dag op. De vaten zitten dus snel vol en moesten dan verzet en opgestapeld worden. Dat kostte me te veel werk. Daarom heb ik in maart vorig jaar een mestsilo met mestzak en een inhoud van 170 kuub geplaatst. Daar kan de urine van een heel jaar in en de loonwerker kan er gemakkelijk bij.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Het koetoilet vangt 60 procent van alle urine op<\/span><\/section>\n\n\n\n
\n
\n
<\/div>
<\/div>

Het toilet hangt aan drie armen. Ze zorgen ervoor dat het toilet de koe kan volgen. Ledstrips geven de status van het toilet aan.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>
<\/div>

De koe plast in een 3 liter grote kunststofbak. Via \u00e9\u00e9n van de ophangstangen wordt de urine afgezogen naar een mestsilo.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Geen gasvorming in opslag<\/h2>\n\n\n\n

De zak is luchtdicht afgesloten, zodat de urine niet meer in aanraking komt met zuurstof uit de buitenlucht. Daardoor kunnen er geen chemische reacties optreden. Er treedt geen gasvorming op en zo wordt alleen zuivere urine uitgereden. \u201cWe hebben de urine afgelopen zomer in juli voor het eerst uitgereden met de Groene Weide Meststof-bemester.\u201d Deze voor het uitrijden van digistaat aangepaste 15 meter brede zelfrijdende zodebemester brengt de urine tot op een diepte van maximaal 2 cm in de zode. Tijken bemestte zijn grasland met 15 kuub pure urine per hectare.<\/p>\n\n\n\n

Er zit 7,95 gram stikstof in een liter urine, weet de veehouder. \u201cBij elkaar een pittige hoeveelheid. Het jaagde het gras goed aan. Dat was ook wel nodig na zoveel droogte. Na drie\u00ebnhalve week stond er een mooie maaisnede. Al moet ik zeggen dat ik nog wel heb moeten beregenen om het goed te laten werken.\u201d Tijken vraagt zich af of hij de gift beter in twee\u00ebn had kunnen delen voor een beter effect.<\/p>\n\n\n\n

De melkveehouder ziet de voordelen van het bemesten met urine en dus van het koetoilet. Het maakt hem minder afhankelijk van kunstmest. \u201cEen emissiearme vloer levert geen geld op. Een koetoilet wel. Je kunt gerichter bemesten. Het liefst gebruik ik helemaal geen kunstmeststikstof meer.\u201d Toch wil hij in het voorjaar nog steeds kunstmest gebruiken voor de eerste gift. Het risico bestaat immers dat de urine na een regenbui te snel uitspoelt. \u201cEn ik zou eventueel ook meer stikstof kunnen afvoeren door alleen de urine af te zetten.\u201d Tijken: \u201cJe zou de koeien nu wel beter het hele jaar door op stal kunnen houden doordat je twee meststromen hebt. Dan kun je de grasgroei beter sturen. Maar dat botst met de maatschappelijke doelen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

60 procent van alle urine<\/h2>\n\n\n\n

Net als in een standaard krachtvoerbox krijgen de koeien van Tijken niet altijd een grote portie brok als ze de box binnen stappen. Heeft het dier minder dan drie uur geleden al een keer geplast? Dan blijft het hekwerk openstaan en krijgt ze zo\u2019n 50 gram compensatiebrok \u2013 voor de moeite. Tijken geeft zijn nieuwmelkte koeien 9 kg brok per dag. De oudmelkte krijgen nog maar een halve kg. De afgifte is gekoppeld aan de krachtvoercomputer die Hanskamp installeerde.<\/p>\n\n\n\n

Niet elke koe reageert altijd even enthousiast met een plasje als ze daartoe gestimuleerd wordt, is de ervaring van Tijken. \u201cSoms duurt het twee seconden voor ze begint te plassen, bij anderen beduidend langer. En soms lukt het helemaal niet.\u201d Met andere woorden de reflex werkt niet altijd. En: een koe plast minimaal zes keer per dag. Ze staat dus niet altijd in de krachtvoerbox als ze urineert. Uiteindelijk vangt het koetoilet maximaal 60 procent van alle in de stal geproduceerde urine op. Hoe groot het effect is van de opgevangen urine in de totale uitstoot is nog niet bekend. Omdat er minder urine in de mest komt, daalt de pH van de mest. Heeft dat een groot effect op de ammoniakuitstoot? Ook dat is de vraag. Metingen moeten daarop antwoord geven.<\/p>\n\n\n\n

Om de antwoorden op deze vragen te achterhalen, is het koetoilet niet alleen bij Tijken, maar ook op Dairy Campus in Lelystad (Fl.) ge\u00efnstalleerd. Halverwege dit jaar hoopt Hanskamp dat er een RAV-certificering komt.Hanskamp wil het koetoilet via dealers door heel Europa verkopen, maar richt zich vooralsnog op de 100 melkmachineleveranciers in Nederland die zijn apparaten nu al verkopen. Een volledig ingericht koetoilet kost 20.000 euro per box. Daarbij zijn de voercomputer, het koetoilet en de verstrekking van voer inbegrepen. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Het koetoilet van Hanskamp ontving tijdens de digitale Eurotier een gouden medaille. De aangepaste krachtvoerbox laat een koe urineren.<\/p>\n","protected":false},"author":4033,"featured_media":18245,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"wds_primary_category":0,"wds_primary_post_tag":0,"wds_primary_dossier":0,"wds_primary_artikel_type":0,"footnotes":""},"categories":[82],"tags":[],"dossier":[],"artikel_type":[27],"class_list":["post-18244","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-stalinrichting","artikel_type-artikelen"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18244","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4033"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18244"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18244\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18389,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18244\/revisions\/18389"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18245"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18244"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18244"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18244"},{"taxonomy":"dossier","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/dossier?post=18244"},{"taxonomy":"artikel_type","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/artikel_type?post=18244"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}