{"id":19112,"date":"2023-08-15T07:17:00","date_gmt":"2023-08-15T05:17:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/?p=19112"},"modified":"2023-08-01T13:33:57","modified_gmt":"2023-08-01T11:33:57","slug":"doorbraak-melkrobot","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/artikel\/20230815\/doorbraak-melkrobot\/","title":{"rendered":"Doorbraak melkrobot"},"content":{"rendered":"

Na een weifelende start heeft de melkrobot de laatste kwart eeuw voet aan de grond gekregen. Ook ergonomie kreeg veel aandacht. <\/p><\/div>\n\n\n

Veehouderij Techniek bestaat 25 jaar en daarom kijken we terug op de belangrijkste ontwikkelingen in die periode. Op het gebied van melkwinning zijn er veel ontwikkelingen geweest. Hoewel de melkrobot al eerder werd uitgevonden, is het automatisch melksysteem wel een belangrijke rode draad in de laatste kwart eeuw. Veel fabrikanten stapten in automatisch melken, maar niet alle robots (en ook niet alle fabrikanten) haalden de eindstreep. Het blijft een risicovolle en kapitaalintensieve ontwikkeling. Maar als je niet meedoet met de automatiseringsslag, mis je de boot. Inmiddels is 80 procent van de nieuw aangekochte melksystemen een melkrobot. Let wel: dit gaat om het aantal robots en melkstallen, niet om het aantal bedrijven. Het marktaandeel van de robots ligt dus wat lager, maar toch.<\/p>\n\n\n\n

Hoewel niet iedereen op zoek is naar een manier om de koeien automatisch te melken, wil iedereen wel meer werkgemak en arbeidsverlichting. De vraag naar meer capaciteit vlakt de laatste jaren wat af. De ontwikkelingen zitten de afgelopen jaren vooral in een betere ergonomie en meer werkgemak voor de melker. Ook data spelen een steeds grotere rol op het melkveebedrijf.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
<\/div>
Melkarm tilt het melkstel<\/div>

Behalve in robots, hebben melkmachinefabrikanten de afgelopen jaren veel tijd gestoken in een betere ergonomie van traditionele melkstallen. Verschillende fabrikanten ontwikkelden een melkarm. Die tilt het gewicht van de melkklauw, waardoor de melker met twee handen tegelijk de tepelbekers kan aansluiten. Hoewel de melkstallen van Germania weinig zijn verkocht in Nederland, zijn de Take Off-melkarmen vaker ge\u00efnstalleerd in melkstallen.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>
Conditie scoren na het melken<\/div>

De conditiescore is een belangrijke pijler voor de gezondheid van de koe. BCS van DeLaval is een 3D-camera die elke melkbeurt \u2013 met behulp van software \u2013 de conditie van de koe \u2018scoort\u2019 en de metingen bijhoudt. Zijn er afwijkingen of blijft de groei achter, dan krijgt de veehouder een melding. Lactatiestadium is daarbij belangrijk. Na controle kan de veehouder een behandeling starten of bijvoorbeeld de krachtvoergift aanpassen.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>
Vierkwartierenmelkstel<\/div>

Tijdens Eurotier in 2009 liet Gea Westfalia Surge (tegenwoordig Gea) voor het eerst een vierkwartierenmelkstel zien. Dankzij de vier aparte melkkamers is het overbrengen van ziektekiemen tussen spenen onderling \u2013 via het melkstel \u2013 praktisch onmogelijk. Door de kogeltjes die het vacu\u00fcm afsluiten zou het melkstel bij het onderhangen bovendien geen lucht meer zuigen. Dat maakt het mogelijk met twee handen tegelijk de tepelbekers onder te hangen. Dit komt de snelheid van het onderhangen ten goede en ontlast het werk voor de melker aanzienlijk.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

<\/div>
Melken zonder melkklauw<\/div>

Bedacht door de Nederlandse melkveehouder Broer Roorda uit Grou (Fr.): melken zonder melkklauw. Servicebedrijf Castelijn werkte het idee uit en bracht de techniek op de markt.
Castelijn maakte gebruik van melktechniek van SAC, maar het is ook mogelijk met melktechniek van andere fabrikanten. Door als het ware de melkklauw onder de koe weg te halen en met langere melkslangen te werken, kun je met elke hand een tepelbeker aansluiten. Een arm geeft de tepelbekers vanonder de melkstand aan. Een klep in de melkstand gaat open waarna de melker de tepelbekers kan pakken en aansluiten. Uiteindelijk draait het om arbeidsverlichting en verhoging van de capaciteit doordat het aansluiten van de tepelbekers een stuk sneller gaat. Dairymaster presenteerde in 2019 een eigen variant op het melken zonder melkklauw en bracht die oplossing op de markt.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

<\/div>
Tepelvoeringen wisselen<\/div>

Net als de zoektocht naar de juiste tepelvoering wordt er ook gekeken naar methoden om het wisselen eenvoudiger te maken. Dat is namelijk een lastig en tijdrovend karwei. DeLaval bedacht voor het Evanza-melkstel een speciale cardridge waarmee je in een handomdraai de tepelvoeringen wisselt.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

<\/div>
Opmars van de melkrobot<\/div>

In de afgelopen 25 jaar ging het rondom melktechniek misschien wel het vaakst over melkrobots en aanverwante artikelen. Na een aarzelende introductie \u2013 door problemen met melkkwaliteit en betrouwbaarheid \u2013 is de robot inmiddels de populairste manier van melken. Dat wil zeggen: de melkrobot draait op m\u00e9\u00e9r melkveebedrijven dan welke andere melkstal dan ook. Sinds 2022 is de visgraatmelkstal ingehaald door de melkrobot.
Uit het archief van Veehouderij Techniek blijkt dat de integratie van de melkrobot veel langzamer is gegaan dan veel geleerden en redacteuren eind jaren negentig voorspelden. Inmiddels is de markt van de melkrobots echt op stoom. Hoewel bijna elk merk heeft geprobeerd een melkrobot op de markt te brengen, zijn er in Nederland nog vijf fabrikanten over. Lely, DeLaval, Gea, Fullwood en Boumatic \u2013 die ook de robots voor SAC bouwt \u2013 verdelen in Nederland de markt.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

<\/div>
Lichtere melkstellen<\/div>

Het gewicht van het melkstel speelt een belangrijke rol bij het al dan niet goed uitmelken van de uier. Het gewicht zorgt er namelijk (gedeeltelijk) voor dat het melkstel mooi vierkant onder de uier hangt en de uier goed uitmelkt. Maar omdat de gezondheid van de melker de laatste decennia een steeds belangrijk aandachtspunt is geworden, hebben veel fabrikanten lichtere melkstellen ontwikkeld. Een melkstel heb je nu eenmaal vaak \u2013 en niet in de meest ideale houding \u2013 in handen. Een lager melkstelgewicht leidt al snel tot een flinke arbeidsverlichting. Fabrikanten realiseren de gewichtsbesparing vaak door het gebruik van meer kunststof en composiet.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

<\/div>
<\/div>

De Mastitis Indicator van SAC geeft realtime een indicatie of een koe mastitis heeft of niet. Een sensor in de melkklauw detecteert de afwijking in de melk en stuurt een signaal naar een kastje bij de melkstand. Er is geen tussenkomst van een managementprogramma. Soms geeft een lampje aan in welk kwartier een afwijking is gevonden.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

\n
\n
<\/div>
Data uit melk<\/div>

De melk vertelt veel over de koegezondheid. Geen wonder dus dat vooral robotfabrikanten veel energie steken in het analyseren van de melk. DeLaval bedacht de Herd Navigator, een klein onderzoekslab dat maximaal 32 melkmonsters tegelijk analyseert. De techniek is ook te gebruiken in combinatie met een melkstal.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>
Melkmeter en display vervangen melkglas<\/div>

Melkglazen geven in \u00e9\u00e9n oogopslag een indicatie van de melkgift. Toch ontkomt ook de melkmeting niet aan modernisering. Elektronische melkmeters in combinatie met koeherkenning maken het mogelijk de melkgift bij te houden en te voorspellen. Melkglazen nemen in de melkput veel ruimte in en zie je daarom alleen nog in de oudere melkstallen.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>
Exoskelet<\/div>

Exoskeletten bestaan al langer en zijn een hulpmiddel om repeterend werk \u2013 korte handelingen die heel vaak moeten gebeuren \u2013 te verlichten. Het geeft de melker als het ware een steuntje in de rug en ontlast de armen. SAC ging proeven doen met de Shoulder Support, een versie van de Ottobock Exoskelet.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>
Verdwijnen open-tandem en melken op de grup<\/div>

Voor de introductie van de ligboxenstal hield praktisch iedere veehouder zijn koeien op de grup. Om de koeien daar te kunnen melken kwam er een melk- en vacuumleiding boven de koeien. De komst van de ligboxenstal met een aparte melkruimte maakte het werk eenvoudiger en dat heeft schaalvergroting mogelijk gemaakt. Halverwege 2023 zijn er volgens Stichting KOM (Kwaliteitszorg Onderhoud Melkinstallaties) nog 627 actieve grupmelkstallen. Maar dit aantal daalt snel.
Datzelfde geldt voor de tandemmelkstal. Populair in de jaren tachtig, maar inmiddels zijn er nog maar zo\u2019n 280. De tandemmelkstal kenmerkt zich doordat elke koe individueel gewisseld kan worden zodra ze klaar is met melken. De nadelen zijn de ruimte die je nodig hebt om er \u00e9\u00e9n te bouwen en de lange looplijnen. De tandemmelkstal kreeg daarom vaak de bijnaam \u2018ren-je-rotmelkstal\u2019.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

<\/div>
Imago melkrobots<\/div>

De eerste melkrobots waren hun tijd misschien net wat te ver vooruit en hebben deze melktechniek in de beginjaren flink wat imagoschade gebracht. De melkkwaliteit was niet altijd op het gewenste niveau en er waren veel kinderziekten. Vooral de melkrobots met techniek van Prolion \u2013 Manus, AMS, Gascoigne Melotte en later RMS \u2013 leidden bij veel veehouders tot problemen. Tussentijdse faillissementen van Prolion en verkoopmaatschappijen brachten de veehouders verder in de problemen. Noodgedwongen gingen ze over op een robot van een ander merk of ze stopten helemaal met robotmelken en gingen hun koeien weer in een traditionele melkstal melken.
Vooral die laatste groep is een tijdje \u2018allergisch\u2019 geweest voor de melkrobot. Inmiddels kunnen we stellen dat de melkrobot behoorlijk is ingeburgerd in de Nederlandse melkveehouderij.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

<\/div>
Verdwijnen multibox<\/div>

In de beginjaren waren veel melkrobots van het multiboxprincipe: \u00e9\u00e9n arm die meerdere (soms tot wel vijf) melkplaatsen kon bedienen. Dat drukte de aanschafprijs van een robot en bovendien was achteraf uitbreiden relatief eenvoudig. Toch hebben inmiddels de laatste fabrikanten die de uitbreidingsoptie aanboden die (noodgedwongen) in de ban gedaan. Gea is gestopt met de multibox en heeft de focus gelegd op de veel modernere R9500 en SAC stopte met de Futureline Elite nadat het bedrijf werd overgenomen door Boumatic. Die laatste is de enige die nog een robot kan leveren met meerdere standen op \u00e9\u00e9n robotarm. Achteraf uitbreiden is bij de Gemini evenwel niet mogelijk.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

<\/div>
Verschillende soorten tepelvoeringen<\/div>

De afgelopen jaren is er veel ge\u00ebxperimenteerd met het melkstel. Hoe krijgen we de uier op een zo goed mogelijke manier leeg? Het belangrijkste uitgangspunt daarbij is een goede uiergezondheid. Fabrikanten kwamen met andere soorten tepelvoeringen: andere materialen, andere vormen van de schacht en beluchting. Alles heeft zo zijn voor- en nadelen. Een vierkants- of driehoeksvorm van de tepelvoeringschacht zou er bijvoorbeeld voor zorgen dat de speen minder wordt samengeknepen dan bij een ronde voering. En andere materialen werden bijvoorbeeld getest voor een langere standtijd van de voering.
De ontwikkelingen gaan nog even door. Stimulor toonde op de laatste Eurotier nog een revolutionair ontwerp met een gekartelde aansluitmond. Deze zou zich goed kunnen aanpassen aan grote variatie aan speendiktes in een veestapel.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

<\/div>
Handige slanggeleiders<\/div>

Slanggeleiders zijn er te kust en te keur. Ze zijn eigenlijk onmisbaar: ze houden het melkstel op de plaats en zorgen ervoor dat de uier goed wordt uitgemolken. Toch dacht SAC dat de traditionele slanggeleider nog beter kon en bedacht in 2019 de balansarm. Een simpele slanggeleider onder de putrand die door middel van een hefboom met gewichtjes de slang positioneert.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n\n\n\n

<\/div>
Fusies en overnames<\/div>

Er zijn in de laatste 25 jaar enorm veel overnames geweest en merken zijn van het toneel verdwenen. Zo werd Manus onderdeel van DeLaval. Dat bedrijf voegde in 2020 ook Milkrite-Interpuls aan het concern toe.
Gascoigne-Melotte is in deze periode vaker van eigenaar gewisseld: eerst werd het onderdeel van de Prolion-Holding. Maar toen het niet lukte om wereldwijd melkrobots weg te zetten, nam Boumatic de conventionele melktechniek over van het noodlijdende bedrijf. Het had geen interesse in het automatische melksysteem RMS. Westfalia Surge (ondertussen Gea) hapte wel toe en kocht de robottechniek en ontwikkelde die verder.
Eind 2021 nam Boumatic de aandelen van SAC over en dat gaf een verdere impuls aan het marktaandeel van het bedrijf.
Ook de toekomst van Fullwood hing aan een zijden draadje, maar dat merk vond onderdak bij het Nederlandse JOZ.<\/p><\/div><\/div><\/section>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na een weifelende start heeft de melkrobot de laatste kwart eeuw voet aan de grond gekregen. Ook ergonomie kreeg veel aandacht.<\/p>\n","protected":false},"author":3859,"featured_media":19116,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"wds_primary_category":0,"wds_primary_post_tag":0,"wds_primary_dossier":0,"wds_primary_artikel_type":0,"footnotes":""},"categories":[69,77],"tags":[],"dossier":[],"artikel_type":[27],"class_list":["post-19112","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-achtergrond","category-melktechniek","artikel_type-artikelen"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19112","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3859"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19112"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19112\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19132,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19112\/revisions\/19132"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19116"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19112"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19112"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19112"},{"taxonomy":"dossier","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/dossier?post=19112"},{"taxonomy":"artikel_type","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mechaman.nl\/veehouderij-techniek\/wp-json\/wp\/v2\/artikel_type?post=19112"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}